Human Development Index

Ke ndondo na media nwere ike nụrụ banyere Human Development Index (HDI). M ga-achọ ihe ịdị na-ekwu banyere nke a ọnụ ọgụgụ, ma na-aghọta otú ọ na-kọwaa otú ahụ.

Ke akpa itie mmadụ development index - bụ nke akụ na ụba na-egosi na a na-eji na UN iji chọpụta àgwà nke ndụ na mba dị iche iche. Ọ dị mkpa na-emegharị a echiche na àgwà nke ndụ, ọ bụ fundamentally dị iche iche nkọwa. The ibi ndụ nwere ike mara na bara ọdịmma, ya bụ, ndị mmadụ afọ ojuju nke ha ọganihu n'ụzọ ihe onwunwe. Na nke a, ná nkezi, ibi ndụ na mba nwere ike ịbụ a uzo n'ụzọ egosipụta site na iji GDP kwa unit nke bi. Mgbe echiche nke "àgwà nke ndụ" nwere "ihe intangible" akụkụ nke ndụ. Nke a pụrụ ịgụnye ndụ na ahụ ike, ohere oge ntụrụndụ ha ma zuru ike, omenala richness nke mba ahụ, ya larịị nke ime mmụọ, wdg

Ọ bụ ihe ezi uche na-ekpebi àgwà nke ndụ bụ ike zuru ezu, n'ihi na nke a echiche nnọọ na achị na mgbagwoju, nke na-agụnye a ọnụ ọgụgụ nke akụkụ, ke adianade do, ọ na-apụghị igosipụta na ego okwu. Iji mee nke a, ị ga-eji ụdị ụfọdụ nke integral index, ma echefula na na nke a ọ gaghị ekwe omume na-agụ data bụ nnọọ ezi na ezi.

Ya mere na nke ahụ ghọọ ihe integral egosi otito mmadụ na index, nke e mepụtara na 1990 site na abụọ mba ọzọ economists: Pakistani Mahbub ul-hacks na Indian Amartya Sen. Mgbe ahụ, ebe ọ bụ na 1993, ndị UN akụkọ kwa afọ na-eji ike na mmepe nke a na-egosi na-egosiputa uru nke HDI n'ihi na ọtụtụ mba nke ụwa. Biko mara na data nyere UN, mara na-egbu oge 2 afọ.

ịda ogbenye index, nke Otú ọ dị, ọ bụghị ọtụtụ mee - onye ọzọ ụfọdụ e ẹkenam na HDI. Ikekwe isi kpatara nke a bụ dissonant aha, nke compromises na ikeketeorie usoro nke ọtụtụ mba. Site n'ụzọ, nke a na ọnụ ọgụgụ a na-gbakọọ dị ka ihe index nke mmadụ nwere.

Na ya isi, na-HDI nwere atọ isi egosi - a ibi ndụ na ike ga-inyocha site oké anụ ụlọ ngwaahịa kwa n'isi n'isi, agụmakwụkwọ index, ya bụ, na ọkwa nke mmuta nke ndị bi na, nakwa dị ka ndu ndimmadu.

Education egosi gụnyere ogo okenye mmuta, nakwa dị ka n'ozuzu pasent nke ụmụ akwụkwọ. Nke ahụ bụ ọnụ ọgụgụ nke guru n'etiti ndị bi nke ala, nke bụ na-ama afọ 15 na ike ga-atụle ihe egosi larịị. Guru na mmadụ nwere ike na-akpọ onye nwere ike ịgụ na ide ihe a dị mfe na nkwupụta metụtara ha ná ndụ kwa ụbọchị. A, mmuta ọnụego nwere ike kọwara na onuogugu, ma ọ na-rụrụ ozugbo ọ bụla 10 afọ. Iji nyochaa a ọnụ ọgụgụ, ẹkenịmde kwa afọ site na anọ ọmụmụ na-anwa ọzọ n'ụzọ ziri ezi chọpụta ezi nọmba nke guru ndị mmadụ. Dị ka ihe atụ, na-eduzi a nnyocha e mere nke mmadụ na-abanye n'ime a alụmdi na nwunye ma ọ bụ Isonye. Ọ ga-kwuru na ndị dị otú ahụ a na usoro na-ahọrọ ihe na-apụghị inye ezi na zuru ezu na foto nke mmuta nke niile agba nke ndị bi na.

The Human Development Index nwere ike a uru n'etiti efu na otu. Ọ na-ekpebisi ike site na usoro, ebe som ọwọrọ sonye na akaụntụ arụmọrụ nke atọ nile indices kwuru n'elu. Na translation index dị iche iche na index uru, nke nwere ike owụt dị ka a space uru site 0 ka otu, na-eme ka o kwe omume na-gaa na akaụntụ ahụ dị nnọọ iche na ụfọdụ metrics n'otu integrated egosi.

Ọ ga-kwuru na a ọtụtụ mba agunyeghi na ngụkọta oge nke ndị United Nations. Obere European mba ndị dị ka Liechtenstein, San Marino, Monaco, Andorra emeghị ebipụta ha data. News na aku na uba nke mba ndị a na-atụ aro na HDI dị nnọọ elu, dị ka afọ 10 gara aga. Ụfọdụ mba na-adịghị ma e gụnyere UN na-akọ, ndị a na-agụnye nkebi nke Serbia na Montenegro, nakwa dị ka Macau na Taiwan, ma ọ dị ka mbido data, ha nwere a dị nnọọ elu HDI.

A n'obodo ebe agha, agaghịkwa kọwaa ha development index. Ọ bụ mba ndị dị ka Liberia, Afghanistan, Somalia, wdg Ọ nwere ike na-eche na a na ọnụ ọgụgụ na mba ndị a ga-nnọọ ala.