Ngwurugwu: gini bu sayensi madu?

Isi ihe gbasara akwukwo akuko bu mmadu n'egosiputa ya. Ọ bụ n'ihi nke a na e nwere ọtụtụ ihe gbasara sayensị dị n'ime ụlọ. A na-ekewa ihe gbasara nkà mmụta ọgwụ na nkà mmụta ihe ọmụma, omenala, anụ ahụ, na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ha niile na-amụ banyere ọdịdị mmadụ dị iche iche.

Mmalite nke okwu ahụ

Okwu ahụ bụ "ihe omimi" nwere mgbọrọgwụ Gris. N'oge ochie, okwu a na-ewu ewu n'etiti ndị ọkà ihe ọmụma na ndị ọkà mmụta sayensị Hellenic. A kwenyere na okwu Aristotle, nke biri na narị afọ nke anọ BC. E N'otu oge ahụ, onye ọkà ihe ọmụma ahụ pụtara ihe omimi dị ka sayensị, na-amụ kpọmkwem akụkụ ime mmụọ nke ịdị adị mmadụ.

N'iji isiokwu a, okwu a na-eji ọtụtụ ndị na-eche echiche dị iche iche. Dịka ọmụmaatụ, otu n'ime ha bụ Kant, bụ onye nwere mmasị na nkà mmụta ihe omimi. Kedu ihe bụ mmadụ, ebe ọ bụ ebe ndị mmadụ nọ n'ụwa - ihe ndị a na ọtụtụ nsogbu ndị ọzọ kpatara onye ọkà ihe ọmụma Germany na ndị nwere obi ya. Ka o sina dị, na nkà mmụta sayensị ndị mmadụ n'oge a, echiche dị mkpa bụ na okwu "nkà mmụta ihe omimi" dị na ụlọ akwụkwọ ahụ nke malitere na narị afọ nke iri abụọ. Na nani nke abụọ, echiche a na-ekpuchi ọrụ nke ndị na-eche echiche nke oge gara aga.

Philosophical Anthropology

Isi maka nkà ihe ọmụma Anthropology na classic German n'akwụkwọ ọkà ihe ọmụma na thinker Max Shelera. Nke a bụ "Ọnọdụ nke mmadụ n'èzí," "Banyere mgbe ebighị ebi na mmadụ," na ihe ndị ọzọ.

Edere akwụkwọ Scheler ná mmalite nke narị afọ nke 20, ha jikọtara ahụmahụ sayensị dị iche iche na narị afọ gara aga. Onye nchọpụta German ahụ gbalịrị ịza ajụjụ a, gịnị bụ mmụọ mmadụ. Ihe omuma ihe omimi, n'etiti ihe ndi ozo, na-acho ikpe okpukpe. Ndabere nke mmadụ, dị ka atụmatụ, bụ mmụọ na okwu sara mbara nke okwu ahụ. Ọ na-agụnye mmuo, ịdị mkpa na echiche dịgasị iche iche.

Scheler mere ka ọtụtụ ndị na-eche banyere narị afọ nke iri abụọ na-arụ ọrụ n'ọhịa nke nkà mmụta ihe omimi. Otu n'ime ha bụ Russian humanists: Andrey Bely, Nikolai Berdyaev, Sergei Bulgakov, .. Leo Karsavin wdg na-eme nnyocha mụụrụ nsogbu nke Anthropology, dabeere na yiri achị: sociology, ethology, bayoloji na akparamaagwa. Ihe ha nyocha bu nwoke. Ihe omuma ihe omuma nke ubochi taa nwere otutu ulo akwukwo di iche iche nke dabeere na akwukwo ha.

Anthropology ahụ

N'okwu a maara nke ọma nke onye na-edekọ ihe n'asụsụ Phillipine, okwu ahụ bụ "ihe omimi" na-egosi ahụike mmadụ. Nkà mmụta sayensị a na-amụ mmadụ site n'echiche nke ụdị anụ ahụ: ọdịdị ya, mmekọrịta ya na okike, atụmatụ nke akụkụ ahụ.

Na Russia, anthropology anụ ahụ malitere na narị afọ nke iri na asatọ site na Peter I. Ndị Russian Tsar kere ụlọ ngosi ihe ngosi nke mbụ na mba - Kunstkamera, ebe e nwere ọtụtụ ihe ngosi na-etinye aka n'ahụ. Ihe omumu sayensi a bu Pita bu mgbe o gara Europe n'oge "nnukwu onodi". Eze incognito gara leta ndị Dutch na-ahụ maka ndị anatomist na ndị anthropologists.

Na Russia, e nwere ọtụtụ ihe maka ịzụlite sayensị gbasara mmadụ. Na narị afọ nke 18, Siberia nọ na-enyocha ma na-achịkwa nke ọma. Ndị nnọchiteanya nke agbụrụ dị iche iche na ndị pụrụ iche dịgidere na ya. Ndị isi na-eme njem na-akọkọ akụkọ banyere ndụ ha, bụ nke e zigara na St. Petersburg na mahadum ndị Europe. N'ime ndị nchọpụta dị otú a bụ Stepan Krashennikov, Peter Pallas, wdg. Ọtụtụ n'ime ha bụ ndị mba ọzọ ndị Romanovs na-arụsi ọrụ ike n'ihi ụkọ ndị ọkachamara ha.

Ngwọrọgwu na Russia

Nakwa na Russia, akụkọ ihe mere eme na-agụnye ọrụ ndị dị iche iche nke ndị Russia. Alexander Radishchev, kasị ama maka n'edemede ya bụ "Journey si St. Petersburg na Moscow", mụkwaara ọdịdị mmadụ. Na njem Ilim nke Ilim, o dere ederede dị mkpa "Na nwoke, banyere ọnwụ ya na anwụghị anwụ", bụ ebe o jikọtara ihe mgbagwoju anya nke nkà mmụta ihe ọmụma na nke anụ ahụ.

Socialist na utopian Nikolai Chernyshevsky enweghị ike ileghara ajụjụ banyere ebe mmadụ nọ n'ụwa anya. Ọ na-akwalite ụlọ akwụkwọ nkà ihe ọmụma dị otú ahụ dị ka ihe onwunwe. N'ime ya, ma gosipụta ụkọ agbụrụ. Kedu ihe bụ ndị mmadụ, ethnos - ihe a nile na-eme ka obi ndị nchọpụta nwee obi ụtọ na narị afọ nke XIX. Ndị na-elekọta mmadụ, dị ka Chernyshevsky, kwenyere na ọdịiche dị iche na ọdịiche nke mba dị iche iche mere n'ihi otu ihe akụkọ ihe mere eme, kama ọdịiche dị iche iche agbụrụ.

Ihe omuma nke omenala na nke mmadu

Ọzọ aka ná ntị (omenala ma ọ bụ na-elekọta mmadụ Anthropology) bụ isi na-enyocha omenala na omenala dị iche iche iche iche. Na Russia, Nikolai Miklukho-Maklai, bụ onye gụrụ akwụkwọ dị iche iche dị n'ebe ọwụwa anyanwụ, nyere nnukwu aka na sayensị a. O jisiri ike ruo ọbụna ndị dị anya nke Oceania n'oge ọ na-adịghị onye nwere mmasị na ụzọ ndụ ha. Ihe odide ya ghọrọ ogidi maka ndị nchọpụta nke profaịlụ dị iche.

Ka o sina dị, nkà mmụta ọdịbendị (ma ọ bụ mmekọrịta ọha mmadụ) bilitere obere oge karịa Miklouho-Maclay. Ná mmalite nke narị afọ nke iri abụọ, a mụrụ sayensị a maka akwụkwọ Leo Frobenius, Ruth Benedict, Franz Boas, Marcel Moss, wdg. Ọ bụrụ na okwu ahụ bụ "omenala ọdịnala" bụ ihe a na-ewu ewu na United States, mgbe ahụ, na Britain "nchịkọta mmadụ" bụ ewu. Gịnị bụ omenala mmalite? Ọ na-adabere n'ihe ọmụma banyere ndụ banyere mmadụ ma n'otu oge ahụ na-enyocha echiche na ụkpụrụ dị iche iche na omenala dị iche iche.

Ihe yiri ya na ethnology

Ihe omuma nke omenala bu ihe omumu nke di na ya na ethnology, nke di nkpa n'omume ndi ozo. Na mba dị iche iche, anabatara ma ọ bụ jụ ya n'otu ụzọ nke ya. Ọ bụ ihe na-adọrọ mmasị na na Russia, n'ihi ọdịmma Soviet, a na-echekwa ọdịnala nke ịkpọ ụzụ sayensị a. N'otu oge ahụ, a naghị eji okwu "ethnology" eme ihe na sayensị Bekee, mana, kama nke ahụ, "ọdịnala omenala" bụ ewu ewu. Kedu ihe ọmụmụ ụmụ mmadụ na-eme maka ndị nchọpụta ọdịda anyanwụ? N'ihi ijikọ ụwa ọnụ na imeghe ụwa taa, ndị ọkà mmụta oge a na-eme ka ọrụ dịgasị iche iche na-arụ ọrụ ha dị iche iche, nke na-enyere aka ilebara ọdịdị mmadụ anya.