Agha Afghanistan (nke nkenke): ihe kpatara ya, usoro agha, ihe si na ya pụta, ya pụta. Akụkọ Nchịkọta akụkọ nke Agha Afghan (1979-1989)

N'afọ iri na isii nke Soviet akara agha Afghanistan (1979-1989). N'ezie nke agha, na obere, bụ taa mara bụghị ọ bụla obibi nke Russia na ndị ọzọ na mba ndị nke mbụ USSR. N'afọ ndị 1990, n'ihi ọgba aghara ọgba aghara na ọgba aghara akụ na ụba, ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọha na eze na-agbachitere mgbasa ozi ọha na eze. Ma taa, mgbe ọtụtụ ọrụ nke ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme na ndị na-eme nchọpụta emeela, nchịkọta ideology niile akwụsịla, e nwere ohere dị mma ile anya n'eleghị anya n'ihu n'ihe omume ndị ahụ.

Ihe ndị dị mkpa

Na Russia na n'ozuzu Soviet, agha Afghanistan, nke dị mkpirikpi, na-ejikọta ya na afọ iri (1979-1989), mgbe ndị agha nke USSR nọ na mba a. N'eziokwu, ọ bụ naanị otu akụkụ nke ọgba aghara obodo. Nkwalite maka mmalite ya pụtara na 1973, mgbe a kwaturu ọchịchị eze na Afghanistan. Na ike bịara ọchịchị dị mkpirikpi nke Mohammed Daoud. O kwụsịrị ịdị na 1978, mgbe mgbanwe nke Saur (April) mere. Mgbe ya gasịrị, ndị Democratic Party of Afghanistan (PDPA), bụ ndị kpọsara Democratic Republic of Afghanistan (DRA), malitere ịchị mba ahụ.

Òtù ahụ bụ Marxist, nke mere ka ọ bụrụ ndị Soviet Union. Echiche nke aka ekpe ghọrọ onye kachasị na Afghanistan. Dịka na USSR, agbalitere mmekọrịta ọha na eze malitere. Otú ọ dị, ka ọ na-erule n'afọ 1978, mba ahụ adịlarịrị na ọnọdụ nke ọgba aghara na-adịgide adịgide. Mgbagha abụọ, agha obodo - ihe niile a mebiri emebi n'ógbè ahụ.

Ndi ochichi ndi mmadu na-emegide ndi mmadu na-emegide ndi agha, ma nke bu site na radical Islamists. Ha weere na ndị òtù PDPA ga-abụ ndị iro nke ndị obodo Afghan dum na Islam. N'ezie, ọhụrụ ọchịchị e kwuru a nsọ agha (jihad). Iji lụsoo infidels ọgụ, e guzobere ìgwè dị iche iche nke mujahideen. Ọ bụ ha na ndị Soviet agha, n'ihi na agha Afghan agha malitere. Na nkenke, ọganihu nke Mujahideen nwere ike ịkọwa ha site na nkà mgbasa ozi nkà ha na mba ahụ. Islamist agitators ọrụ e facilitated site eziokwu na ihe ka n'ọnụ ọgụgụ nke ndị Afghan bi (banyere 90%) ndị iti. Na steeti n'èzí obodo ukwu dị iche iche nwere iwu agbụrụ nke nwere echiche nna-ukwu nke ụwa. Otú ọ dị, okpukpe ndị dị otú ahụ na-arụ ọrụ dị ịrịba ama. Ndị a bụ ihe kpatara agha Afghan. A kọwapụtara ha na nkenke akwụkwọ akụkọ Soviet ndị ọchịchị dị nkenke ka ha na-enye ndị enyi ha nke mba dị nso obodo enyemaka.

Arịrịọ PDPA na Soviet aka

N'oge na-adịghị anya, PDPA bịara ike na Kabul, dịka na ndị ọzọ ógbè nke mba nnupụisi agha ndị Islamists malitere. Ndi ochichi Afghan nwere ike ijide onwe ha. Na ọnọdụ ndị a, na March 1979, e bu ụzọ tinye ya maka enyemaka nye Moscow. Mgbe e mesịrị, ozi ndị ahụ ugboro ugboro. Chere maka enyemaka nke ndị Marxist, nke ndị mba na ndị Islamists gbara, ọ dịghị ebe ọzọ.

Na nke mbụ, a tụlere inye aka "comrades" Kabul na Kremlin na March 19, 1979. Mgbe ahụ, Brezhnev megidere aka agha. Otú ọ dị, ka oge na-aga, ọnọdụ dị na ala nke USSR na-aka njọ. Ndị isi nke Politburo na ndị ọrụ ala ndị ọzọ dị elu gbanwere obi ha. Ka ihe atụ, Defense Minister ala Rọshịa bụ Dmitri Ustinov kweere na ndị Afghan agha, na obere, nwere ike ime ka ihe ize ndụ ndị Soviet ala.

Na September 1979, ọgba aghara ọzọ mere na Afghanistan. Oge a, ndị ndú na-achị PDPA otu gbanwere. Hafizullah Amin ghọrọ isi nke otu na steeti. Ndị KGB zigaara Soviet Politburo na-akọ na ọ bụ onye ọrụ CIA. Akụkọ ndị a mere ka ndị Kremlin bụrụ ndị agha. N'otu oge ahụ, a malitere ịkwalite Amin. Na aro nke Yuri Andropov, e kpebiri ime Babrak Karmal, na-eguzosi ike n'ihe nye Soviet Union, n'ọnọdụ ya. Onye a nke PDPA bụ onye dị mkpa na Nzukọ Mgbanwe. N'oge a na-eme ihe nkiri ahụ, e zigara ya Czechoslovakia ka ọ bụrụ onye nnọchianya, ma kwupụta na ọ bụ onye nchụso na onye nkwekọrịta. Karmal, bụ onye nọ n'oge ahụ ná mba ọzọ, ma nọrọ ná mba ọzọ. N'otu oge ahụ, ọ kwagara USSR, ghọọ onye ọgụgụ, nke tinyere nduzi Soviet.

Mkpebi maka iwebata ndị agha

Onwa Disemba 12, 1979 o mechara doo anya na Soviet Union ga-amalite agha nke Afghanistan. N'iji mkpirikpi na-ekwurịta banyere ndaputa na nso nso a na akwụkwọ, Kremlin kwadoro ọrụ iji kwatuo Amin.

N'ezie, ọ dịtụghị onye ọ bụla nọ na Moscow n'oge ahụ maara oge ole agha a ga-adịru. Mana site na mmalite, mkpebi ịbanye na ndị agha ahụ bụkwa ndị iro. Nke mbụ, onyeisi ndị isi ọrụ Nikolay Ogarkov achọghị ka nke a. Nke abụọ, ọ na-akwado mkpebi nke Politburo Alexei Kosygin. Ọnọdụ a bụ ihe ọzọ kpatara ya na njedebe ikpeazụ na Leonid Brezhnev na ndị na-akwado ya.

Ngwa ngwa iji kwadebe maka nnyefe nke ndị agha Soviet gaa Afghanistan malitere n'echi ya, Disemba 13. Ndị ọrụ pụrụ iche Soviet gbalịrị ịhazi mgbalị na Hafizzul Amin, mana pancake mbụ bụ ntụpọ. Ọrụ ahụ gbasiri ike. Ka o sina dị, nkwadebe kwadoro.

Mwakpo nke Amin Palace

Ntinye nke agha malitere na December 25. Ụbọchị abụọ mgbe nke a gasịrị, Amin, nọ n'obí ya, chere na ọ na-arịa ọrịa ma na-echefu. Otu ihe ahụ mere ụfọdụ ndị enyi ya. Ihe kpatara nke a bụ nsi, nke ndị Soviet na-ahazi, na-ebi n'ime ụlọ site na ndị osi ite. A nyere Amin aka enyemaka ahụike, ma ndị nche chere na ọ dịghị mma.

N'elekere asaa nke mgbede, nke dị nso n'obí, ìgwè ndị Soviet nọ na ụgbọala ya, kwụsịrị n'akụkụ ọkpụkpụ ahụ, nke dugara n'ikpo nkesa niile nke Kabul. N'ebe ahụ, ana m agbanye m nke ọma, na nkeji ole na ole mgbe nke ahụ gasịrị, ntiwapụ ahụ gbawara. E nweghị ọkụ eletrik na-eme Kabul.

Nke a malitere Agha Afghan (1979-1989). N'iji nlezianya nyochaa ọnọdụ ahụ, onyeisi ndị ọrụ ahụ, Colonel Boyarintsev nyere iwu ka ọ gaa n'ihu na-agbapụ n'obí eze Amin. Onye ndú Afghan, ebe ọ mụtara banyere mwakpo nke ndị agha na-amaghị ama, ndị ikwu ya rịọrọ ka ha rịọ maka enyemaka site na Soviet Union (n'ụzọ doro anya, ndị nwe obodo abụọ ahụ nọgidere na-enwe enyi na enyi). Mgbe Amin kọrọ na ndị agha pụrụ iche nke USSR nọ n'ọnụ ụzọ ya, o kwetaghị ya. A maghị kpọmkwem n'ọnọdụ ndị isi nke PDPA nwụrụ. Ihe ka ọtụtụ ndị na-ahụ anya mesịrị kwuo na Amin gburu onwe ya ọbụna tupu ndị ọrụ Soviet pụta n'ụlọ ya.

Na agbanyeghị, ma ọrụ ahụ mezuru nke ọma. Ọ bụghị nanị na e jidere obí eze ahụ, kama Kabul nile. N'abalị nke Disemba 28, Karmal rutere n'isi obodo ahụ, bụ nke ekwupụtara isi obodo. Ndị agha Soviet nwụrụ 20 mmadụ (gụnyere ndị agha na ndị agha pụrụ iche). Grigory Boyarintsev, onye agha nke mwakpo, nwụkwara. N'afọ 1980, e zigara ya aha Heroy nke Soviet Union.

Oge nke esemokwu ahụ

Dịka ọdịdị agha na ọrụ ndị a ga-esi eme ya, a pụrụ ịkọwa akụkọ mkpirikpi nke agha Afghan (1979-1989) ruo oge anọ. N'oge oyi nke 1979-1980. Ndị agha Soviet banyere mba ahụ. E zigara ndị ọrụ nlekọta na ụlọ ọrụ nchebe dị mkpa.

Oge nke abụọ (1980-1985) bụ onye kachasị arụ ọrụ. A na-alụ ọgụ n'ọtụtụ mba. Ha na-ewe iwe. A bibiri ndị Mujahideen, ndị agha nke Democratic Republic of Afghanistan na-emeziwanye.

Oge nke atọ (1985-1987) bụ nke arụ ọrụ nke ụgbọelu na ụgbọ elu Soviet. A na-arụ ọrụ na iji ndị agha ala eme ihe na-erughi ma ọ bụ obere, ruo n'ikpeazụ ka ha mebiri.

Oge nke anọ (1987-1989) bụ nke ikpeazụ. Ndị Soviet nọ na-akwadebe ịhapụ. N'otu oge ahụ, agha obodo dị na mba ahụ gara n'ihu. Ndị Islamists adịghị emeri kpamkpam. Akwụpụrụ ndị agha kpatara nsogbu akụ na ụba na USSR na mgbanwe na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

Ịga n'ihu agha ahụ

Mgbe Soviet Union kpọbatara ndị agha ya na Afghanistan, onye ndú obodo ahụ kwadoro mkpebi ya n'eziokwu bụ na ọ nyere enyemaka, dịka arịrịọ dị ukwuu nke ọchịchị Afghan. Na ikiri ụkwụ nke na njedebe nke 1979 na ọ e nwere site na UN Security Council. O weputara mgbochi Soviet na-edozi United States. A kwadoghị akwụkwọ ahụ.

Amụma America, ọ bụ ezie na ọ naghị etinye aka n'ezie na esemokwu ahụ, jiri ego kwadoro ndị agha. Ndị Islamists nwere ngwá agha dị na West. Ya mere, n'eziokwu, esemokwu oyi na-atụ n'etiti usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị abụọ ahụ enwetawo ọhụụ ọhụrụ, agha agha Afghanistan. A na-eji nwayọọ nwayọọ kpuchie usoro agha ahụ na mgbasa ozi ụwa niile.

Ndị CIA haziri ọtụtụ ọzụzụ na ogige ọzụzụ na mpaghara Pakistan, bụ ebe a na-azụ Afghan mujahideen (dushmans). Islamists, tinyere ego ego America, nwetara ego site na ịzụ ahịa ọgwụ ọjọọ. N'afọ ndị 80, mba a ghọrọ onye ndú ụwa na mmepụta nke heroin na opium. Mgbe mgbe, ihe mgbaru ọsọ nke ọrụ Soviet bụ kpọmkwem mbibi nke ọrụ ndị a.

Ihe kpatara agha Afghan (1979-1989), n'egbughị oge, zigara ọtụtụ mmadụ ka ha bịa n'arụ ụka ahụ, bụ ndị na-enwebeghị ihe agha n'aka ha. Ntughari nke ndi dushmans na-eduzi ndi mmadu n'ogologo obodo. Uru nke Mujahideen bụ enweghị ebe a kapịrị ọnụ. N'ime agha nile agha, nke a bụ nchịkọta nke ọtụtụ ìgwè dị iche iche. Ndị isi na-achị ha nyere ha iwu, ma ọ dịghị "onye ndú" n'etiti ha.

Uzo agha nke agha Afghan bu nke gosiputara uzo di ala nke agha (1979-1989). N'okpuru nkenke, a kpọpụtara ihe mgbasa ozi ọtụtụ ndị Soviet na mgbasaozi. A na-eme ka ọtụtụ ndị na-awakpo ndị mmadụ kwụsị site na mgbasa ozi ọma nke onye iro n'etiti ndị obodo. Nye ndị isi Afghan (karịsịa n'ógbè ndị gbara ọkpụrụkpụ na ụzọ ndụ ndị nna ochie), ndị ọrụ Soviet anọwo na-awakpo. Enweghị ọmịiko maka echiche ndị mmadụ na-ahụ maka mmekọrịta mmadụ na ibe ya.

"Iwu nke ime ka udo dị n'etiti mba"

N'afọ 1987, mmejuputa iwu nke "nchịkwa mba" malitere. Ná nzukọ ya zuru oke, PDPA hapụrụ ikike zuru oke iji nweta ike. Iwu nyere ka ndị iro nke ndị ọchịchị nwee ike ịmepụta akụkụ ha. Mba nwere iwu ohuru na onyeisi oche ọhụrụ, Mohammed Najibullah. Ejiri ihe ndị a niile iji kwụsị agha ahụ site na nkwenye na nkwenye.

N'otu oge, nduzi Soviet nke Mikhail Gorbachev na-eduzi weere aka iji belata ngwá agha ya, nke pụtara ịhapụ ndị agha si mba dị nso. Agha nke Afghanistan (1979-1989), na nkenke, enweghị ike iduzi n'ọnọdụ ọnọdụ akụ na ụba nke malitere na USSR. Tụkwasị na nke ahụ, ugbua na ume ikpeazụ bụ agha oyi. USSR na United States malitere ịkwado n'etiti onwe ha site na ịbanye ọtụtụ akwụkwọ na nkwarụ na ịkwụsị ọgba aghara n'etiti usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị abụọ ahụ.

Nwepụ nke ndị agha Soviet

Mikhail Gorbachev buru ụzọ mara ọkwa ndọrọ agha nke ndị agha Soviet na December 1987, mgbe ha gara nleta nleta na United States. N'oge na-adịghị anya, ndị nnọchiteanya Soviet, Amerịka na Afghanistan nọdụrụ na tebụl mkparịta ụka na Geneva, Geneva. Na Eprel 14, 1988, n'ihi ọrụ ha, e debanyere akwụkwọ ihe omume. Ya mere njedebe nke agha Afghan bịara na njedebe. N'igbu nkenke, dika nkwekọrịta Geneva, ndi ochichi Soviet kwere nkwa ka ha wepu agha ya, ndi isi ochichi America ga-akwusi ego ndi ozo nke PDPA.

Ọkara nke ndị agha agha nke USSR hapụrụ mba ahụ n'August 1988. N'oge okpomọkụ, a hapụrụ ndị agha nchebe dị na Kandahar, Grades, Faizabad, Kundduz na obodo ndị ọzọ na ógbè ndị ọzọ. Onye oru Soviet ikpeazụ nke hapụrụ Afghanistan na February 15, 1989, bụ Lieutenant General Boris Gromov. The ụwa dum nwetara footage agha gafere na kpaliri ndị Enyi Bridge gafee ókè osimiri Amu Darya.

Efu

Otutu ihe mere nke ndi Soviet ka esitere na ndi otu ndi nkiti. N'etiti ha bụ akụkọ ihe mere eme nke agha Afghan. Mkparịta ụka dị mkpirikpi na akwụkwọ akụkọ, na telivishọn na-ekwu banyere ọganihu nke ndị agha-ndị mba ụwa. Kaosinadị, ruo na mmalite nke Perestroika na ọkwa ọkwa iwu, ndị ọchịchị nke USSR gbalịrị ịgbachi nkịtị banyere ezi ego ha na-efu. Zinc coffins na conscripts na ndị agha laghachiri Soviet Union na ọkara nzuzo. A luru onye agha n'emeghị ka ọha mmadụ mara ya, ọ dịghịkwa ebe a na-akpọ ebe ahụ na ọnwụ. Ihe oyiyi nke "ibu nke 200" pụtara n'etiti ndị mmadụ.

Naanị n'afọ 1989 na akwụkwọ akụkọ bụ "Pravda" e bipụtara ezigbo data na ọnwụ - 13,835 ndị mmadụ. Ka ọ na-erule ngwụsị narị afọ nke iri abụọ, ọnụ ọgụgụ a ruru 15,000, dịka ọtụtụ ndị agha na-anwụrịrị n'ala nna ha ruo ọtụtụ afọ n'ihi mmerụ na ọrịa. Ndị dị otú a bụ ezigbo nsonaazụ nke agha Afghan. Nkenke banyere banyere ha weere, ndị ọchịchị Soviet na emesi ogu na ọha mmadụ. Ka ọ na-erule ngwụsị afọ ndị 1980, ọchịchọ nke ịdọrọ ndị agha si mba dị ya nso aghọwo otu n'ime okwu ndị bụ isi nke Perestroika. Ọbụna n'oge gara aga (n'okpuru Brezhnev), ndị ọgba aghara mere ihe a. Ya mere, dị ka ọmụmaatụ, n'afọ 1980, ọkà mmụta sayensị a ma ama bụ Andrei Sakharov maka nkatọ ya banyere "ngwọta nke ajụjụ Afrịka" ka a chụgara Gorky.

Nsonaazụ

Kedu ihe ga - esi na agha Afghan? Na mkpirikpi, nchikota Soviet mere ka ndụ PDAP dị kpọmkwem n'oge ndị agha Soviet nọgidere na mba ahụ. Mgbe ha kwụsịrị, ọchịchị ahụ tara ahụhụ. Umu Mujahideen weghachitere ha ozugbo na Afghanistan. The Islamists pụtara ọbụna na ala nke USSR. Ndị nche nchebe nke Soviet aghaghị igbochi ịwakpo onye iro ahụ mgbe ndị agha ahụ hapụrụ mba ahụ.

A na-emebi iwu ahụ. Na April 1992, ndị Islamists kpochapụrụ Democratic Republic of Afghanistan. Obodo ahụ malitere ọgba aghara zuru ezu. Ọ bụ ọtụtụ ìgwè kewasịrị ya. Agha niile megide ndị niile nọ ebe ahụ nọgidere ruo mgbe agha nke ndị agha NATO na narị afọ nke 21. N'afọ ndị 1990, òtù Taliban pụtara na mba ahụ, bụ nke ghọrọ otu n'ime ndị isi agha nke iyi ọha egwu nke oge a.

N'ọchịchị post-Soviet, otu n'ime akara ndị kasị mkpa nke 1980 bụ agha Afghanistan. N'okpuru nkenke maka akwukwo banyere ya taa ka a gwara n'ime akwukwo ihe omuma maka akwukwo nke 9 na nke 11. A na-etinye agha ahụ n'ọtụtụ ọrụ nka - abụ, ihe nkiri, akwụkwọ. Nnyocha nke nsonaazụ ya dịgasị iche, ọ bụ ezie na mgbe njedebe nke USSR, ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị bi, dị ka ntuli aka nyocha, kwadoro ịdọrọ ndị agha na ịkwụsị agha efu.