Nsogbu nke mmadụ na nkà ihe ọmụma na nghọta nke isi ya na ntụziaka dị iche iche nke nkà mmụta sayensị

Ọtụtụ sayensị na-eche banyere ndụ na ụwa dị n'ime mmadụ, ma ọ bụ nanị nkà ihe ọmụma na-achọpụta ebe, ebe na ihe dị mkpa n'ụwa. Anyị nwere ike ịsị na nsogbu nke mmadụ na nkà ihe ọmụma bụ otu n'ime ajụjụ ndị bụ isi. Kemgbe ogologo oge, enwere ọtụtụ nkọwa nke ịbụ ndị agbụrụ mmadụ. Ọbụna na oge ochie, ha na-ekwu okwu ọchị banyere "onye e bipụtara n'emeghị ka ábụbà", ebe Aristotle kwuru okwu nke ọma na nke ọma - mmadụ bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nke bụ, anụ nwere ezi uche nke na-enweghị ike ịdị ndụ n'enweghị mmekọrịta mmekọrịta. Na Renaissance, Pico della Mirandola , na ya "Speech na ọdịdị zuru oke nke mmadụ," wee sị na ọ bụghị n'ihi na ndị mmadụ nke a n'otu ebe na ụwa na doo anya ókè - ha nọ ha ịdị ukwuu bilie elu karịa ndị mmụọ ozi, na na ya omume ọjọọ na-ada n'okpuru ndị mmụọ ọjọọ. N'ikpeazụ, onye France bụ ọkà ihe ọmụma bụ onye ọkà mmụta sayensị bụ Sartre kpọrọ mmadụ "ịdị adị nke na-ebute ụzọ," nke pụtara na a mụrụ mmadụ dịka ihe dị ndụ, mgbe ahụ, ha na-aghọ ihe dị mma.

Mmadụ na nkà ihe ọmụma na-egosi dị ka ihe atụ nwere àgwà ndị a kapịrị ọnụ. Mmadụ bụ ụdị "ọrụ", ọ na-eme onwe ya. Ya mere, o nwere ike ọ bụghị nanị nke imepụta ihe, kamakwa nke "imepụta onwe onye", ya bụ, mgbanwe nke onwe ya, yana ihe ọmụma onwe onye. Otú ọ dị, ndụ na ọrụ mmadụ na-ekpebisi ike ma kpachie oge, na, dịka mma agha nke Damocles, kwụ n'elu ya. Mmadụ n'emepụta ọ bụghị naanị ya onwe ya, kamakwa "ọdịdị nke abụọ," ọdịbendị, dịka Heidegger si kwuo ya, "ịtụgharị uche na ya." Ke adianade do, enye, dị ka otu ọkà ihe ọmụma ahụ si kwuo, bụ "onye na-eche banyere ihe Jenesis bụ." Ndien, ke akpatre, owo ama enyene udọn̄ esie ke ofụri ererimbot emi. Protagoras kwukwara na mmadụ bụ ihe niile dị n'eluigwe na ala, ndị ọkà ihe ọmụma sitere na Parmenides ruo Hegel gbalịrị ịchọpụta ịdị na iche echiche.

Nsogbu nke mmadu na nkà ihe omimi bu kwa okwu banyere mmekorita nke di n'etiti microcosm - ya bu, ime n'ime mmadu, na macrocosm - nke uwa gbara gburugburu. Na Ayurveda, oge ochie Chinese na nkà ihe ọmụma Grik nwoke a ghọtara dị ka akụkụ nke cosmos, naanị-adịghị agafe agafe "iji" nke okike. Otú ọ dị, ọbụna oge ochie ndị Socratics, dị ka Diogenes si Apollonia, Heraclitus na Anaximenus, na-enwe echiche dị iche, ihe a na-akpọ "parallellism" nke micro na macrocosmos, na-emeso mmadụ dị ka ihe ngosi ma ọ bụ ihe nnọchianya nke macrocosm. Site na nzipu ozi a malitere ịzụlite nkà mmụta ihe omimi, gbasaa mmadụ na mbara igwe (nwoke nwere nanị ihe ndị dị na ya).

Nsogbu nke mmadụ na nkà ihe ọmụma na mbọ iji dozie ya na-eduga n'eziokwu ahụ bụ na ohere na ọdịdị malitere ịmalite ịghọta ihe dị iche iche, dị ka ihe dị ndụ na nke mmụọ. A na-egosipụta echiche a na akụkọ ifo ochie nke cosmogonic nke "laundrette ụwa" (Purusha na Indian Vedas, Imir na Scandinavian "Edda", Pan Gu na nkà ihe ọmụma China, Adam Kadmon na onye Juu nke Kabbalah). Site na aru nke nwoke a bilitere ihe okike, nke nwekwara "nkpuru obi" (Heraclitus, Anaximander, Plato, Stoics kwetara), a na-ejikwa ụdị a mara chi ọzọ. Ịghọta nke ụwa site na ele ihe anya a na-emekarị dị ka ihe ọmụma onwe onye. Neoplatonists mebiri Cosmos na mkpụrụ obi na n'uche.

Ya mere, ọnụnọ na onye nwere ahụ na mkpụrụ obi (ma ọ bụ, n'ụzọ dabara adaba, nke ahụ, mkpụrụ obi na mmụọ) mụrụ ọzọ mgbagha, nke na-akọwa nsogbu nke mmadụ na nkà ihe ọmụma. Dika otu echiche si di, nkpuru obi na ahu bu uzo di iche iche di iche iche (ndi na-eso Aristotle), dika onye nke ozo si di, ha bu ihe di iche abuo (ndi na - acho Platon). Na ozizi nke ndị transmigration nke mkpụrụ obi (ahụkarị Indian, Chinese, Ijipt na obere nkà ihe ọmụma Grik) nke ókè-ala n'etiti ihe dị ndụ bụ nke ukwuu mobile, kama ọ bụ naanị ụmụ mmadụ na-agbalịsi ike maka "ntọhapụ" si yoke nke wheel nke ịdị adị.

Nsogbu nke mmadu n'akwukwo ihe banyere ihe omumu bu ihe a na-ewere otutu. Onye India oge ochie Vedanta kpọrọ Atman ihe dị mkpa nke mmadụ, n'ime ihe dị n'ime ya dị ka ụkpụrụ nke Chineke - Brahmana. Nye Aristotle, mmadụ bụ onye nwere ezi uche na ikike nke ndụ mmadụ. Nkà ihe ọmụma Ndị Kraịst na-etinye mmadụ n'ọnọdụ pụrụ iche - ịbụ "onyinyo na ọdịdị nke Chineke," ọ bụ n'otu oge ahụ ka ọ na-adaba na ọdịda. Na Renaissance, ha ji obi ha kwusaa mmepe nke mmadụ. Echiche ndị Europe nke oge a mere ka Descartes kwuo na iche echiche bụ ihe na-egosi ịdị adị. Ndị na-eche echiche nke narị afọ nke 18 - Lametrie, Franklin - kọwara nchịkwa mmadụ na usoro ma ọ bụ "anụmanụ nke na-ekepụta usoro mmepụta." German oge gboo nkà ihe ọmụma ghọtara dị ka a dị ndụ mmadụ iguzosi ike n'ezi (akpan akpan, Hegel kwuru na nwoke - a ogbo mmepe nke zuru oke Echiche), na Marxism-agba mbọ na ikpokọta eke na-elekọta mmadụ na onye na-enyemaka nke dialectical ịhụ ihe onwunwe n'anya. Otú ọ dị, nkà ihe ọmụma nke narị afọ nke iri abụọ na-achịkwa onwe onye, nke na-eme ka ọ pụta ìhè na ọ bụghị "ihe dị mkpa" nke mmadụ, mana banyere ọdịiche ya, ịdị iche na onye n'otu n'otu.