A mkpirikpi akụkọ ihe mere eme banyere mmepe nke ịzụ anụ. Isi nke mmepe nke ịzụ ụmụ anụmanụ

Ndị mmadụ nwere mmasị na ihe ndị dị ndụ gbara ha gburugburu kemgbe oge ochie. Iji sayensi dị otú ahụ na-enyere ha aka ịmụ ihe. Kedu ka o si bịa nakwa na ọkwa dị aṅaa nke mmepe ugbu a?

Ihe omuma ochie

Akụkọ banyere ọganihu nke sayensị "zoology" gara azụ n'oge ochie. Ugbua BC, ndị mmadụ na-enwe ike imubanye ọmụma zuru ezu banyere ọrụ ụmụ anụmanụ nwere ike na-egwu, otú ha na-mere ndokwa na interconnected. Amalitere sayensị nwere ike gụọ ọrụ Aristotle, onye Gris na ọkà mmụta sayensị oge ochie. O dere akwụkwọ na Ngalaba anụmanụ na ọrụ ndị ọzọ na akụkọ ntolite na mmalite nke ihe ọkụkụ, bụ ebe ọ kọwara ụdị iri anọ na anọ. O nwekwara ihe omuma di omimi banyere odidi nke ihe di ndu. Onye ọkà mmụta sayensị ọzọ dị ịrịba ama bụ Pliny the Elder, bụ onye kere mkpụrụokwu dị iche iche "History of Natural History". N'akwụkwọ a, ọ kọwara ụmụ anụmanụ niile mara n'oge ahụ maka ihe a kpọrọ mmadụ. Nke a bụ nkwekọrịta kachasị mma, nke ahụzi nke sayensị nwere ike iji ya.

Oge Na-emepechabeghị Anya na Nweghachi

Na oge nke esemokwu, Europe dara oke n'otu, okpukpe na-achịkwa ọha mmadụ, nke mere ka ọganihu nke sayensị mebie. Ya mere, akụkọ dị mkpirikpi banyere mmepe nke ịzụ ụmụ anụmanụ na-akọwa oge a dị ka oge nkwụsị zuru oke. Enweghị ihe ọhụụ ọhụrụ na ọrụ dị ịrịba ama e dere, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ dịghị onye na-amụ anụmanụ. Ọnọdụ ahụ gbanwere nke ukwuu n'oge Renaissance. Depụtara isi nkebi nke mmepe nke anụmanụ, tinyekwara oge mgbe ama njem, dị ka Magellan, Columbus na Marco Polo, ekwe ọkà mmụta sayensị na-uku ime ka ihe ọmụma, na-eweta ihe ọmụma banyere ndị e kere eke si anya kọntinent, mbụ amaghị Europe. Oge mgbochi bụ oge nchịkọta ihe ọmụma, nke chọrọ ka usoro mmemme ọzọ.

Oge nke heyday

Oge ọzọ nke sayensị nke ịzụ ụmụ anụmanụ na-agafe bụ oge nke ịkọwapụta ihe ọmụma dị ugbu a banyere mpaghara ugbo nke akụkụ dị iche iche nke ụwa. Ihe kasị pụta ìhè na nke a bụ ọkà mmụta sayensị Switzerland bụ Hesper, bụ onye dere otu akwụkwọ nkà ihe ọmụma bụ "Animal History."

Na narị afọ nke iri na asaa, e mepụtara microscope. Akụkọ mkpirikpi banyere mmepe nke usoro ọgwụ na-egosi oge a dịka otu n'ime ihe ndị kachasị mkpa. Ndị ọkà mmụta sayensị nwere ike ịchọta ụwa ọhụrụ nke obere mkpụrụ ndụ, yana ịchọta akụkụ ndị kachasị mma nke akụkụ dịgasị iche iche. Na mpaghara a, onye Dutch bụ onye na-ahụ maka ọdịdị anụ ahụ bụ Levenguk, bụ onye kere mkpụrụ okwu anọ dị na "Nzuzo nke Nature, Achọpụtara na Microscope", pụtara. Ọ bụ ya na-chọpụtara na ịdị adị nke ciliates, mụọ mkpụrụ ndụ ọbara uhie na muscle anụ ahụ nke anụmanụ. Onye ọkà mmụta sayensị dị njọ n'oge ahụ bụ Italian Malyshgi, bụ onye kọwara usoro mgbasa ozi na ụyọkọ nke vertebrates, jiri nlezianya mụọ akụkụ ahụ dị iche iche na mkparịta ụka nke ụdị dị iche iche.

Ọganihu nke ọrụ ọhụrụ

Akuko di mkpirikpi banyere mmepe nke uzo di iche iche agagh ezuru oke n'amaghi oge akowara maka otutu ndi sayensi nke oge a. Ruo mgbe nke iri na asatọ na narị afọ, e nwere isiokwu ndị dị ka nke systematics nke ụmụ anụmanụ na paleontology na-amụ mineral. Ọganihu dị ịtụnanya mere n'ọhịa nke physiology, ebe ndị ọkà mmụta sayensị na-arụ ọrụ Servet na Garvey, kọwara n'ụzọ zuru ezu usoro ọbara. Cuvier mepụtara ụkpụrụ dị mkpa dị mkpa, bụ nke kọwapụtara mmekọrịta nke akụkụ ahụ dị iche iche na nmetụta nke mmetụta na otu n'ime ha na gburugburu ndị ọzọ. Ọrụ ndị dị ịrịba ama bụ "Alaeze nke Anụmanụ" na "Iconography of the Animal Kingdom". Nke a gụnyere akwụkwọ 450 na eserese 6,200, bụ nke a na-eji na akwụkwọ agụmakwụkwọ ọbụna ugbu a. Ihe ọzọ dị mkpa n'akwụkwọ - "Na-ekwu Okwu na upheavals n'elu ụwa , na mgbanwe nke ha bipụtara." Ọrụ a depụtara ntọala nke nkesa nke ọdịdị nke ụwa.

Ihe ngosi nke Darwin

Oge na-esote, nke gụnyere nkowa mkpirikpi nke ịzụ anụ, bụ oge ịmụ banyere evolushọn na nkwenye dịka ntọala nke sayensị niile. Ndị mmadụ bịara nwee mmasị na echiche nke mmepe nwayọọ nke ọdịdị dị ndụ site na ụdị mmadụ dị mfe karịa ndị dị mgbagwoju anya. E mepụtara mmepe nke ozizi a ọ bụghị nanị site na nchọpụta nke Darwin, kamakwa site na ọrụ nke Schwapn na Schleidep, nke mere ka o nwee ike ịmepụta echiche nke ịdị n'otu nke anụmanụ na ihe ọkụkụ ụwa. Onye ọkà mmụta sayensị ọzọ pụtara ìhè bụ Lamarck. Ọ zụlitere usoro ihe ọmụma nke Linnaeus nyere, ma jiri nlezianya mụọ ụwa nke invertebrates. Ọrụ "Nkà Ihe Ọmụma nke Zoology", nke e bipụtara na 1809, ghọrọ otu n'ime ọrụ kachasị mkpa na ọrụ ya - n'ime ya onye ọkà mmụta sayensị kwụsịrị echiche ahụ dị iche iche nke na ụmụ anụmanụ na-agbanwe agbanwe mgbe niile, na-akọwaghị ozizi evolushọn, bụ nke a na-agbanwe ihe ọkụkụ n'okpuru nduzi nke mpụga. Usoro usoro. Timiryazev weere na nke a bụ otu n'ime ihe ndị kachasị oke, ya mere enwere ike itinye ya na ndepụta nke oge ndị dị mkpa bụ ndị mejupụtara akụkụ kachasị nke mmepe ọgwụ.

Oge oge a

Akụkọ mkpirikpi banyere ọganihu nke ịzụ ụmụ anụmanụ na-agwụ na narị afọ nke iri abụọ na nke iri abụọ na otu. Nke a bụ oge ọganihu nke teknụzụ ọhụrụ maka ịmụ isiokwu ahụ, nchọpụta zuru ụwa ọnụ na njikọta sayensị siri ike. Nzụlite nke ịzụ anụ na-emetụta uto nke ugbo na anụ ụlọ, ịchụ nta na ebe ndị ọzọ yiri ya. Tụkwasị na nke ahụ, ọ na-emetụta mmasị na ichebe ahụike mmadụ. N'oge ahụ, ihe a kpọrọ mmadụ nwere ọtụtụ ihe ọmụma na eziokwu. Usoro nke inweta ihe ọmụma data na-enweta site na ịmepụta njem nlezianya na-edozi nke ọma nke ezigara n'ebe dịpụrụ adịpụ nke ụwa. Ihe omuma di omimi nke omumu na ihe omumu, tinyere oru ndi na amu ihe ndi ozo n'uwa site na isi nchedo obibi na ahuike. Nsogbu nke iri anụ, ịnwale na nkedo na mgbanwe nke agbụ DNA, nakwa ịkụpụta ụdị ugbo na-eduga ná mmetọ gburugburu ebe obibi, na-eche banyere ndị ọkà mmụta sayensị na mbụ. Ya mere, a ga-ejikọta atụmanya maka inwekwu ọganihu na nsogbu ndị a, bụ nke ga-eme ka ọ ghara ịdị mkpa maka ndị ọkà mmụta sayensị na iri afọ ole na ole sochirinụ.