Ụzọ nke na-amụ ihe mere n'oge ochie na n'oge ochie

"Lee, chere ihu n'ebe ahụ n'oge gara aga, banye anyị n'ime omimi nke ndụ mmadụ", - kwuru Karl Jaspers. Na n'ezie, e nwere mkpa inyocha gara aga, doro anya, n'oge a, ebe amaja anya naanị nkà mmụta ihe ochie. Ọ maara na ihe emere n'ubọchi emere n'ubọchi so mbụ e dere ihe ndekọ nke Chinese, Ijipt, Babilọn na ndị ọzọ na Mmepeanya Oge Ochie. Ma na biakwa obibia nke ndị dị otú ahụ malitere ime ihe ndekọ chere a enweghị akukonsinooge obibia na search maka ihe nke pụtara na nkwurịta okwu na ụzọ nke na-amụ akụkọ ihe mere eme na-mụrụ n'etiti onye eziokwu.

Otú ọ dị, ọ dịghị nchepụta nwere ike ime na-enweghị ihe owuwu na edemede na ugbua emeghị eme. N'ihi ya na-ebilite nsogbu nke mmekọrịta dị n'etiti ihe omume na udi na achikota eziokwu. Onye mbụ a usoro nke na edemede, nke nwere ma akụkọ ihe mere eme na nkà ihe ọmụma uru, na-ewere ọnọdụ site na akụkọ ifo akụkọ banyere Jenesis nke ụwa. Ha na-akọrọ oge na akụkọ ifo (dị nsọ) na akụkọ ihe mere (rụrụ arụ), n'ihi na oge ha kemgbe otu "ire ure". Otú ọ dị, ụzọ nke na-amụ ihe ndị mere a na oge ndị na-amaghị n'ihi na akụkọ ifo echiche Ewezuga echiche nke mgbanwe site otu mmadụ ka ọzọ na-aghọta ma otu ma ọ bụ onye ahụ. Ke adianade do, akụkọ ifo, ẹwet, na-akọwa na-eleghara anya n'ihi na mkpughe na nkọwa - a bụ dị iche iche phenomena ke uwa.

Nso nghọta anyị nakwa nkọwa nke akụkọ ihe mere eme na-amalite The Epic, ebe akụkọ ifo shei na-ekpughe ihe ndị mere a akpan akpan ndị mmadụ, dị ka Bible ma ọ bụ "Iliad." N'ihi ya, ọbụna tupu ọ bụla na nkà mmụta sayensị ụzọ nke na-amụ akụkọ ihe mere eme, e nwere a akụkọ ihe mere eme nsụhọ. Nke a maara nke oge, mgbanwe na-ewere ọnọdụ na ndị mmadụ, mba dị iche na ụwa. Ọ bụ ihe e ji mara nke Ijipt, ndị Juu, Chinese na oge ochie akụkọ ihe mere eme. Sịkwa ihe fọrọ nke nta n'otu oge biri dị otú ahụ pụtara ìhè ndị mmadụ, onye ụmụ a na-akpọ "nna nke akụkọ ihe mere eme" - Herodotus na Thucydides na Greece na Syma Tsyan na China. Ha tọrọ ntọala maka isi-nke àgwà ụmụ mmadụ na ihe ndị ọzọ nke oge, na-agbalị na-enye ihe a uche.

Ọkà mmụta a na-ama ihe ùgwù nke na-eke dị iche iche nke historiography. Thucydides kere na nkà mmụta sayensị na pragmatic obibia, kpachara anya nhọrọ nke eziokwu na credible àmà na-egosi, na Herodotus - a akụkọ ihe mere eme retrospective na nkọwa, ikike ịghọta na ikpoputa miri zuru oke nke ihe a mere eme na usoro. Ọ na-kweere na ama edemede, N'ezie nke ụwa akụkọ ihe mere eme, ihe nke ọ gbalịrị Chọpụta. Anyị nwere ike sị na ozugbo a mụrụ, oge ochie akụkọ ihe mere eme malitere ise a ubi nke mmekọrịta dị n'etiti dị iche iche iche iche na omenala - Grik na Ọzọ, na Ọzọ na Han (Chinese). A na ubi, ịbụ a mgbe nile na-alụ maka ike na mmetụta. Ma, ọ bụghị naanị mmegide na-ekpebi n'ezie ihe omume.

Ụzọ nke na-amụ akụkọ ihe mere eme nke na-eji oge ochie na edemede oge ochie dere, mere ka ha kwuo na ihe ụfọdụ na-ezo n'ime ala, na-amaghị aha na-apụghị ịghọta aghọta na anyị na-agha na ndị mmadụ na-emekarị tụgharịrị ka ohere. Historians kwuru ụzọ abụọ ha.

Na otu aka, na-akpata ihe na-esite na mmadụ agwa, na agụụ ihe ọjọọ n'ihi na ike, ma ọ bụ ụfọdụ socio-psychological ọdịmma. Ọtụtụ ndị Gris na Rom ọkà mmụta ejikọta ndị na-akpata ihe ịga nke ọma na-enweghị ike esịtidem ịdị n'otu nke demos ma ọ bụ na-emegiderịta, iwu, ndị mmadụ na steeti. N'aka nke ọzọ, na N'ezie nke akụkọ ihe mere eme egbochi ndị ọzọ dị ike agha - akara aka, aka. Na oge nke Alexander Onye Ukwu na Alaeze Ukwu Rom akpatre malitere achịkwa ozizi ndị mere n'ụwa. A ma ama na-anọchite anya nke ụdị echiche bụ Polybius. N'akwụkwọ ya ọ na-agbalị bụghị naanị ichikota ma nyochaa ihe a kpebisiri ike akara aka nke a na ala, ma na-ejikọta ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma na eziokwu.

N'ihi ya, anyị nwere ike ikwubi na mbụ ụkpụrụ nke akụkọ ihe mere eme pụtara na n'oge ochie, mgbe echiche e tinye n'ihu maka oge mbụ na akụkọ ihe mere eme, dị ka ọ bụla sayensị, bụ na-emeghe mgbe ihe nakawa etu esi pụta ụwa na N'ezie nke ihe omume ụmụ mmadụ na oge.

Otú ọ dị, oge ochie akụkọ ihe mere eme kweere na ọganihu nke ndị a na-kpụrụ dị ka ụfọdụ, ma ọ bụghị nke ọma mara ma ọ bụ doro anya na anyị iwu. Usoro a nwere ike na-ghọtara dị ka a nlaghachi azụ, unwu ala ma ọ bụ cyclic mgbasa. Hesiod nyere otu n'ime ndị mbụ na Europe periodization nke qualitative mgbanwe n'etiti ise "ruo ọtụtụ narị afọ," metụtara ọdịda nke omume ọma. Polybius, Otú ọ dị, chere na akụkọ apụta a nso nke soje mgbanwe dị iche iche na ndọrọ ndọrọ ọchịchị regimes - ochichi onye kwuo uche, oligarchy na ọchịchị aka ike. Ma fọrọ nke nta niile n'oge ochie akụkọ ihe mere eme na ndị ọkà ihe ọmụma ha kwenyesiri ike na ha bi na a egwu oge nke na-adakpọ, na atụmanya nke kpata ajọ mgbanwe.